10 dan Az İşçi Çalıştıran Az Tehlikeli İşyerlerinde İSG Zorunluluğu
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), işyerlerinde çalışanların sağlıklarını ve güvenliklerini korumayı amaçlayan hayati bir alandır. Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile başlayan kapsamlı İSG düzenlemeleri, işyerlerinde önemli değişiklikler yaratmıştır. Ancak işyerinin büyüklüğü ve tehlike sınıfı gibi faktörler, İSG yükümlülüklerinin kapsamını doğrudan etkiler. 2025 itibarıyla, özellikle 10’dan az işçi çalıştıran az tehlikeli işyerleri için uygulanan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde hem yasal hem de uygulamaya yönelik çeşitli değişiklikler ve kolaylıklar söz konusudur. 10 dan Az İşçi Çalıştıran Az Tehlikeli Yerlerde İş Güvenliği 2025 yılında zorunluluk halini almış ve uygulanmaktadır. 2025 başlangıcı itibariyle yasa tüm işyerleri için geçerli hale gelmiştir.
Bu makalede, 2025 yılı itibarıyla küçük ve az tehlikeli işyerlerinde İSG uygulamalarının genel çerçevesi, yeni düzenlemeler, yükümlülükler ve işverenlerin karşılaştığı pratik durumlar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Küçük İşyerlerinde İSG’nin Önemi
Çalışan sayısının az olması, işyerinde iş kazası riskinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Küçük ölçekli işletmelerde, kaynak yetersizliği, bilgi eksikliği ve İSG kültürünün yeterince yerleşmemiş olması, iş kazası ve meslek hastalıkları risklerini artırmaktadır. Bu nedenle az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde bile İSG kurallarının uygulanması yaşamsal önem taşır.
1.1 Risk Algısının Düşüklüğü
Küçük işyerlerinde işverenler ve çalışanlar, “bize bir şey olmaz” anlayışı ile İSG önlemlerini ikinci plana atabilmektedir. Oysa istatistikler göstermektedir ki, iş kazalarının önemli bir bölümü küçük işletmelerde meydana gelmektedir.
1.2 Ekonomik ve Sosyal Etkiler
Bir iş kazası yalnızca çalışanın sağlığını değil, küçük işyerlerinde üretim süreçlerini ve işyerinin sürdürülebilirliğini de ciddi şekilde etkiler. Tek bir ağır iş kazası, küçük işletmelerde faaliyetlerin tamamen durmasına bile neden olabilmektedir.
2. Mevzuat Çerçevesi ve 2025 Güncellemeleri
2.1 6331 Sayılı Kanun ve İstisnalar
Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 2012 yılında yürürlüğe girmiştir. Kanunun 6. maddesi işverenlere iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu getirmiştir. Ancak, 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerine yönelik bir istisna getirilmiş ve bu işyerlerine bazı kolaylıklar tanınmıştır. 2025 yılında ise 6331 sayılı kanun gereği az tehlikeli işyerleri de kapsam dahilinde sayılmıştır.
2.2 2025 Yılında Uygulanan Kolaylıklar
2025 itibarıyla, küçük işletmeler için getirilen kolaylıklar şunlardır:
- İSG Hizmetlerinin Devlet Desteği: 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri için devlet desteği devam etmektedir. İşverenler, İSG hizmetlerini satın alırken belirli oranlarda destek almaktadır.
- İşveren veya İşveren Vekilinin İSG Eğitimleri: İşveren veya işveren vekili, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından onaylı eğitim programlarına katılarak kendi işyerinde İSG hizmetlerini yürütebilmektedir.
- Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) Hizmeti Zorunluluğu Yok: Küçük işletmeler, zorunlu olarak OSGB hizmeti almak zorunda değildir; ancak isterlerse hizmet satın alabilirler.
- Risk Değerlendirmesi: Risk değerlendirmesinin yapılması zorunlu olmakla birlikte, küçük işyerleri için basitleştirilmiş yöntemlerle risk analizi yapma hakkı tanınmıştır.
3. İşverenin Yükümlülükleri
2025 yılında da küçük işyerlerindeki işverenlerin sorumlulukları tamamen ortadan kalkmamış, bazı temel yükümlülükler korunmuştur:
3.1 Risk Değerlendirmesi Yapmak
1. Risk Değerlendirme Tablosu (Örnek)
| Tehlike | Riskin Etkisi | Mevcut Önlemler | Alınacak Ek Önlemler | Sorumlu Kişi | Tamamlanma Tarihi |
|---|---|---|---|---|---|
| Elektrik kablolarının açıkta olması | Elektrik çarpması, yangın | Kablolar bantla sabitlenmiş | Elektrik tesisatı uzmanına kontrol ettirilecek | İşveren | 15/05/2025 |
| Zemin kayganlığı | Düşme, yaralanma | Uyarı levhaları var | Kaymaz zemin kaplaması yapılacak | İşveren Vekili | 20/05/2025 |
| Yangın söndürme tüpünün tarihi geçmiş olması | Yangın sırasında etkisiz müdahale | – | Yangın tüpü yenilenecek | İş Güvenliği Sorumlusu | 10/05/2025 |
İşyeri büyüklüğü ne olursa olsun, her işveren işyerinde risk değerlendirmesi yapmak ve güncellemek zorundadır. Küçük işletmelere yönelik hazır şablonlar ve Bakanlık rehberleri bu süreci kolaylaştırmaktadır.
Risk Değerlendirme Tablosu (Örnek 2)
| Tehlike | Riskin Tanımı | Mevcut Önlemler | Alınacak İlave Önlemler | Sorumlu Kişi | Tamamlanma Tarihi |
|---|---|---|---|---|---|
| Kaygan zemin | Çalışanların kayarak düşmesi | Islak zemin uyarı levhası mevcut | Zemin kaymaz kaplama yapılacak | İşveren vekili | 01.06.2025 |
| Elektrikli ekipman kullanımı | Elektrik çarpması riski | Topraklama kontrolleri yapılıyor | Yılda bir periyodik elektrik kontrolü yapılacak | Elektrik teknisyeni | 01.07.2025 |
| Yangın riski | Yangın çıkması durumunda kaçış güçlüğü | Yangın söndürücüler var | Acil çıkış kapısına yönlendirme tabelası asılacak | İSG sorumlusu | 15.06.2025 |
Nasıl Doldurulur?
- Tehlike: İşyerinde gözlemlenen her türlü risk kaynağını yazın.
- Riskin Tanımı: Tehlikenin doğurabileceği sonuçları belirtin (örneğin “düşme”, “elektrik çarpması”).
- Mevcut Önlemler: Hali hazırda alınmış önlemleri yazın.
- Alınacak İlave Önlemler: Mevcut önlemler yeterli değilse, ek olarak neler yapılacak belirtin.
- Sorumlu Kişi: Önlemi uygulayacak kişiyi yazın.
- Tamamlanma Tarihi: Önlemin alınacağı tarihi belirtin.
3.2 Acil Durum Planı Hazırlamak
Acil Durum Planı (Özet Formatı)
- Olası Tehlikeler: Yangın, deprem, elektrik kesintisi, ilk yardım gerektiren durumlar
- Toplanma Alanı: Bina çıkışındaki açık otopark alanı
- Acil Durum Sorumlusu: İşyeri Müdürü (Ahmet Yılmaz)
- İlk Yardım Sorumlusu: Eğitimli çalışan (Selin Çelik)
- İletişim Bilgileri:
- İtfaiye: 110
- Ambulans: 112
- Elektrik Arıza: 186
- Tatbikat Tarihi: Yılda en az 1 kez (Sonraki tatbikat: 01/09/2025)
Acil Durum Planı (Örnek 2)
İşyeri Adı: ABC Ofis Hizmetleri
Adres: İnönü Mahallesi, 123. Sokak No:5 İstanbul
Çalışan Sayısı: 7
Tehlike Sınıfı: Az Tehlikeli
Acil Durumlar:
- Yangın
- Deprem
- Elektrik Kesintisi
- İlk Yardım Gerektiren Kazalar
Acil Durum Eylem Adımları:
- Yangın alarmı çalındığında herkes en yakın acil çıkış kapısına yönelir.
- Toplanma alanı: Bahçe önü açık alan.
- İlk yardım çantası resepsiyon yanında bulunmaktadır.
- 112 Acil numarası ile sağlık ekiplerine haber verilir.
- Acil durum sorumlusu: Hasan Korkmaz (İşveren vekili).
Toplanma Noktası:
- Bina dış kapısının önü, sağ taraf açık alan (işaret levhası asılmıştır).
Nasıl Hazırlanır?
- İşyeri bilgilerini eksiksiz yazın.
- İşyerinde yaşanabilecek muhtemel acil durumları listeleyin.
- Her bir acil duruma karşı hangi adımlar atılacak, bunu belirtin.
- Toplanma noktası ve acil sorumlusu mutlaka belirlenmeli.
- Planı çalışanlara okutun ve birer kopya verin.
- Acil durum tatbikatı yapıp tarihi kaydedin.
Yangın, deprem, iş kazası gibi olası durumlar için işverenin bir acil durum eylem planı hazırlaması gereklidir. Bu planın çalışanlara bildirilmesi ve yılda en az bir defa tatbikat yapılması zorunludur.
3.3 Çalışanları Bilgilendirme ve Eğitim
İSG Eğitim Katılım Listesi (Örnek)
- Eğitim Konusu: Genel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi
- Eğitim Tarihi: 02/05/2025
- Eğitimi Veren: Ahmet Yılmaz (İSG Uzmanı)
| Çalışanın Adı Soyadı | Görevi | İmza |
| Ayşe Demir | Ofis Personeli | [İmza] |
| Mehmet Kaya | Depo Görevlisi | [İmza] |
| Selin Çelik | Satış Temsilcisi | [İmza] |
İşverenler, çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği konusunda düzenli eğitimler vermekle yükümlüdür. Eğitimler; işe girişte, iş değişikliğinde, ekipman değişikliğinde ve yeni tehlikeler ortaya çıktığında tekrarlanmalıdır.
İSG Eğitim Katılım Listesi (Örnek 2)
| No | Çalışanın Adı Soyadı | Görevi | Eğitim Konusu | Eğitim Tarihi | Eğitimi Veren Kişi | İmza |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ali Yılmaz | Depo Görevlisi | İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Eğitimi | 10.05.2025 | İSG Uzmanı Ahmet Aslan | (İmza) |
| 2 | Ayşe Demir | Ofis Personeli | Yangınla Mücadele ve Tahliye Eğitimi | 10.05.2025 | İSG Uzmanı Ahmet Aslan | (İmza) |
Nasıl Doldurulur?
- No: Sıra numarası.
- Çalışanın Adı Soyadı: Eğitime katılan çalışanın tam adı.
- Görevi: İşyerindeki pozisyonu.
- Eğitim Konusu: Verilen eğitim başlığı.
- Eğitim Tarihi: Eğitimin yapıldığı gün.
- Eğitimi Veren Kişi: Eğitimi veren kişi veya kuruluşun adı.
- İmza: Çalışanların kendi imzaları alınır.
Not: Eğitim sonrasında mutlaka kağıdı imzalatın ve dosyada saklayın!
3.4 Sağlık Gözetimi
Çalışanların sağlık durumlarının işe uygunluğunu belirlemek için periyodik sağlık muayeneleri yapılmalıdır. Küçük işyerleri bu hizmeti OSGB’lerden veya sözleşmeli işyeri hekimlerinden alabilir.
4. Pratikte İSG Yönetimi: Küçük İşyerleri İçin İpuçları
4.1 Basit ve Etkili Risk Değerlendirmeleri
10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde, basitleştirilmiş risk değerlendirme formları kullanılabilir. Önemli olan, riskleri yazılı hale getirmek ve alınan önlemleri belgelemektir.
4.2 Eğitimlerin Kaydı
Verilen her İSG eğitimi için imza listeleri tutulmalı ve eğitim içerikleri saklanmalıdır. Bu kayıtlar olası bir denetimde büyük önem taşır.
4.3 İletişim ve Katılım
Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği süreçlerine aktif katılımı sağlanmalıdır. Haftalık veya aylık kısa toplantılarla çalışanlardan geri bildirim alınması önemlidir.
4.4 Basit Talimatlar ve Uyarılar
İşyeri ortamına uygun basit, açık ve anlaşılır güvenlik talimatları hazırlanmalı ve görünür yerlere asılmalıdır.
5. Denetimler ve Cezalar
Küçük işyerleri, az tehlikeli sınıfta yer alsalar da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından denetlenebilir. 2025 yılında da İSG yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere idari para cezaları uygulanmaktadır.
Özellikle aşağıdaki eksiklikler tespit edildiğinde cezai işlemler söz konusudur:
- Risk değerlendirmesi yapmamak,
- Çalışanlara eğitim vermemek,
- Acil durum planı hazırlamamak,
- Sağlık muayenelerini yaptırmamak.
Cezalar, işyerinin büyüklüğüne göre kısmen düşük tutulsa da, ihlallerin tekrarı halinde cezalar katlanarak artmaktadır.
6. İleriye Dönük Beklentiler ve Tavsiyeler
2025 sonrası için iş sağlığı ve güvenliği konusunda küçük işyerlerine yönelik daha fazla dijitalleşme ve otomasyon beklentisi vardır. Online risk değerlendirme araçları, e-eğitim platformları ve mobil uygulamalar küçük işletmelere önemli kolaylıklar sunmaktadır.
İşverenler için bazı öneriler:
- E-devlet üzerinden İSG hizmetlerini ve desteklerini takip etmek,
- İSG kültürünü işyerinde yerleştirmek,
- Yasal düzenlemeleri ve güncellemeleri düzenli olarak izlemek,
- Çalışanlarla iş güvenliği konularında sürekli iletişim içinde olmak.
10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları 2025 itibarıyla daha ulaşılabilir, kolay ve ekonomik hale gelmiştir. Ancak unutulmamalıdır ki, mevzuattaki kolaylıklar işyerlerinde güvenlik önlemlerinin gevşetilmesi anlamına gelmez. İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için yasal yükümlülüklerini titizlikle yerine getirmeleri gerekmektedir.
İş sağlığı ve güvenliği, sadece bir yasal zorunluluk değil, aynı zamanda işyerinin verimliliğini, sürdürülebilirliğini ve çalışan memnuniyetini artıran stratejik bir yatırım olarak görülmelidir.
İyi bir İSG yönetimi, küçük işletmelere büyük kazanımlar sağlar: Daha az kaza, daha az maliyet, daha mutlu çalışanlar ve daha güçlü bir işletme geleceği.